Một kì thi, một bước tiến

 Bùi Mạnh Hùng

HG: Một bài trả lời phỏng vấn thỏa đáng, thấu tình đạt lý, không né tránh của một người có trách nhiệm - về đề thi THPT môn Ngữ văn 2026 -  đã lan toả trên FB. Bài của PGS, TS Bùi Mạnh Hùng, tại đây: Hung Bui . Mình mang về "cất", sau này lúc nào đó sẽ còn đọc lại, đỡ phải tìm.

Nói thêm chút cảm nghĩ riêng của mình vào đây (vì thầy Bùi Mạnh Hùng là tổng chủ biên SGK môn Ngữ văn,  bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" (KNTT với CS)): Chương trình 2018 hiệu quả hơn nhiều so với các chương trình cũ; bộ sách "KNTT với CS"  môn Ngữ văn (và đa số môn khác) cũng nhận được nhiều đánh giá tích cực. Tuy nhiên một số tờ báo cách đây khoảng đâu 1 hay 2 tháng (mình không nhớ lắm) có đưa một thông tin chính thức là: bài đọc trích dẫn cùng phần giới thiệu tác giả và tiểu thuyết "Nỗi buồn chiến tranh" của nhà văn Bảo Ninh - từ năm học 2026- 2027 - sẽ bị đưa khỏi sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12 tập  I bộ "KNTT với CS", thay vào đó là tiểu thuyết "Mùa lá rụng trong vườn". Đọc cả hai tiểu thuyết từ lâu, theo  mình tổng hợp từ trải nghiệm cá nhân sau khi đọc và từ sự học hỏi thêm, tiểu thuyết của nhà văn Ma Văn Kháng cũng có giá trị của nó trong dòng chảy văn học Việt Nam, nhưng sự thay thế này vẫn là quá đáng tiếc. Hai bước tụt lùi của chương trình GDPT 2018: Bước lùi một là bài ca "đồng phục" đã thắng: các nhà trường trên khắp cả nước sẽ lại quay về việc thống nhất dùng chung một bộ sách, và điều trên là bước hai ... Còn những tụt lùi nào nữa thì ngay lúc này mình chưa biết.

Hiểu cho những người biên soạn sách trong thời này: Người quyết  không là người giỏi và người giỏi không là người quyết. 

Về tiểu thuyết Trường hận ca

HG đăng bài về tiểu thuyết Trường Hận ca dựa trên một bài tóm tắt của ChatGPT (HG chỉ đổi cách dùng từ và đổi cấu trúc một đôi chỗ cho thuận hơn một chút). Có lẽ do vấn đề bản quyền nên HG không tìm thấy để trích đăng lại chương I dù rất muốn.

Nếu phải chọn một cuốn tiểu thuyết để hiểu Thượng Hải của thế kỷ XX, nhiều người sẽ nghĩ đến Trường hận ca của Vương An Ức (1). Đọc hết cuốn sách, người ta nhận ra nhân vật chính thực sự không phải là cô gái Vương Kỳ Dao mà chính là thành phố Thượng Hải.

TẤN CÔNG VÀO CỐI XAY (*)

 Truyện vừa

ÊMIN DOLA

I​

Cái cối xay của lão Mecliê, vào buổi tối mùa hạ đẹp đẽ này thật tưng bừng. Trong sân, người ta kê ba cái bàn xếp liền nhau, và chúng đang đợi khách khứa. Cả vùng đều biết rằng hôm nay người ta làm lễ đính hôn cho cô con gái nhà Mecliê là Phơrăngxoadơ, với Đôminich - một anh chàng mà họ cho là lười nhác, nhưng các chị em trong vòng ba dặm mắt lại cứ rực lên khi nhìn anh ta, bởi anh ta rất có mã.

HÀ NỘI SẼ CHỈ CÒN DÀNH CHO GIỚI TINH HOA

 HG: Câu chuyện quy hoạch và tương lai của HN đang trở thành mối quan tâm của rất rất nhiều người. Có thể cái nóng của mùa hè, giá cả sinh hoạt đắt đỏ, nguy cơ lại sắp tăng giá điện, rồi  còn công việc hàng ngày, và các sự kiện xã hội lớn nhỏ khác lúc nào cũng đầy ắp, thu hút sự quan tâm của dân tình, nhưng rồi "nó" vẫn bảng lảng đâu đó, trở đi trở lại day dứt. 

Mình được chia sẻ một bài tản mạn dưới đây. Nội dung đối với mình không phải hoàn toàn thuyết phục. Có những "vùng xám", nhưng vượt qua đơn thuần cảm xúc, bài viết có những thông tin cùng sự phân tích đáng suy ngẫm

Có một cái này thì mình muốn sửa ngay từ đầu: Cụm từ "giới tinh hoa" nên để vào trong ngoặc kép, mới đúng và ... mới đủ chua xót.

Lincoln và cuộc nội chiến Nam - Bắc Mỹ

HG: Nhớ ngày trước HG đọc truyện và xem phim "Cuốn theo chiều gió", là gần như từ đó mới bắt đầu có nhu cầu chủ động tìm hiểu về xứ sở bên kia bờ Thái Bình Dương. Who, How, Why, ...

Liên quan đến chính sử, mình thích đọc những tài liệu nghiêm cẩn, có căn cứ đáng tin cậy, tiết chế những từ ngữ biểu cảm, càng ít thiên kiến càng tốt. 

Tìm thấy mấy bài luận rất ưng mà chỉ đọc được tại chỗ, không mang về được.  Wikipedia đôi khi không có chất lượng cao vì đó là bách khoa toàn thư mở, vậy nhưng đọc về đề tài này thấy hướng tiếp cận đa chiều, nhất là đối chiếu với một vài nguồn thấy có vẻ ổn - ít ra  trong tầm nhận thức được của mình, lại còn mang về được. 

Mình lưu một số nội dung mình quan tâm vào đây, thỉnh thoảng đọc lại. Trong này lược bỏ những chỗ xanh đỏ ghi chú để xem diễn giải thêm hoặc dẫn nguồn.

-------------------------------------------------------

Nội chiến Hoa Kỳ (tiếng Anh: American Civil War, 12 tháng 4 năm 1861 – 9 tháng 5 năm 1865, còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau), là một cuộc nội chiến diễn ra ở Hoa Kỳ giữa Liên bang miền Bắc với Liên minh miền Nam. Sau khi Abraham Lincoln đắc cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 1860, 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền Nam Hoa Kỳ đã tuyên bố ly khai khỏi Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và lập ra Liên minh miền Nam (Confederate States); 25 tiểu bang còn lại ủng hộ chính phủ Liên bang miền Bắc (Union). Cuộc phân tranh Nam-Bắc – chủ yếu diễn ra tại các tiểu bang phía Nam – kéo dài 4 năm và chấm dứt khi quân miền Nam đầu hàng năm 1865 và chế độ nô lệ bị đặt ra ngoài vòng pháp luật trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ. Trong những vấn đề là nguyên nhân gây nên cuộc chiến, một số đã được giải quyết trong Thời kỳ Tái thiết sau đó, và một số khác vẫn còn tiếp tục tồn tại.

Nguyên nhân (1)

Màu tím hoa sim

Chân dung nhà thơ Hữu Loan 1916- 2010.
Hoạ sĩ Đinh Quang Tỉnh

 Hữu Loan

(Tự thuật của nhà thơ Hữu Loan)

Những Kẻ Bất Bại

René Goscinny  (truyện) và Jacque Sempé (tranh)

HG: Thực ra Đấng sáng tạo có mong muốn thế giới đi vào hỗn loạn như hiện tại không? Có gì đó giống như con người tạo ra rồi sẽ không kiểm soát được AI vậy. Và nếu Đấng sáng tạo cảm thấy bắt đầu mất kiểm soát, liệu Ngài sẽ "xoá"  tất cả "Game" và lập lại từ đầu? 

Người lớn với nhau luôn nghiêm trọng, không như trẻ con. 

Tranh ngựa của Từ Bi Hồng

 HG: Đi chơi Tết năm Bính Ngọ, vào cả triển lãm Mỹ thuật, đương nhiên thấy tranh (có) ngựa, tượng ngựa, phù điêu ngựa ... khắp nơi. Nhưng đa số chỗ nào hình tượng con ngựa kiểu dáng phóng khoáng như Từ Bi Hồng từng vẽ, mình mới thấy đẹp. Kiểu cách khác có  lẽ cũng có lúc làm mình dừng mắt đấy, nhưng thường ít ấn tượng hơn. Tự phê rằng mình đầy định kiến thế là không tốt. Liên tưởng thấy cũng như hình tượng Tôn Ngộ Không -  phải của phim 1986 Lục Tiểu Linh Đồng  đóng mới thấy vừa ý. Là do mình chưa có đủ trình độ nên đa phần chỉ nhìn thấy cái đẹp đã có danh chăng. Họa sĩ thực sự người ta sáng tác tự do, không vì thị hiếu  hoặc định kiến của người xem.

Tìm tìm kiếm kiếm một bài về tranh ngựa của Từ Bi Hồng, kiếm được bài báo xuân nói trúng "nỗi lòng" mình. Đóng dấu ngày tháng lên câu chuyện ở thời điểm này xem sau này mình đọc lại có còn suy nghĩ vậy không, và tìm thêm những bức tranh ngựa đẹp của ông hoạ sĩ TBH. Ngày Tết cuối, làm việc thôi cho kịp "deadline", và cho quên đi rằng 360 ngày nữa mới lại đến Tết.

Cấm chợ

 Truyện ngắn

Nguyễn Công Hoan

HG: Trích báo việtnamnet: 

https://vietnamnet.vn/tam-dung-ap-dung-nghi-dinh-so-46-ve-an-toan-thuc-pham-den-het-ngay-15-4-2488177.html :  "Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 09/2026 về việc tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm. Cụ thể, Chính phủ quyết nghị tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định số 46/2026 và Nghị quyết số 66.13/2026 của Chính phủ cho đến hết ngày 15/4; các văn bản này sẽ tiếp tục có hiệu lực từ ngày 16/4.".

 Bài báo có đoạn cuối "Trước đó, ngày 3/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký công điện về việc tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức triển khai thực hiện Nghị định số 46/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, trong đó yêu cầu ban hành ngay các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định số 46 về kiểm tra thực phẩm, hàng hóa xuất, nhập khẩu; khẩn trương giải tỏa tình trạng ách tắc tại một số cửa khẩu, bảo đảm thông quan kịp thời thực phẩm, hàng hóa xuất, nhập khẩu.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1 chiều 4/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu khẩn trương xây dựng và ban hành ngay Nghị quyết của Chính phủ để tháo gỡ các vướng mắc hiện nay liên quan đến Nghị định số 46/2026, dứt khoát không để kéo dài tình trạng này.

Đồng thời, Thủ tướng một lần nữa nhắc nhở các bộ ngành, cơ quan cần hết sức lưu ý yêu cầu điều hành không giật cục, khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cần quy định điều khoản chuyển tiếp cụ thể."

Ôi, tuyệt vời!!!  "yêu cầu khẩn trương..." , "tập trung tháo gỡ... ", "dứt khoát không để...". Giờ thấy tt phải lao tâm khổ tứ vào cuộc quyết liệt để cứu vãn thế này, nghĩ thật là ơn tt không kể đâu cho hết!  Cứ như báo viết thì chắc sắp tới sẽ có thêm mấy bài hát "Thưa ..." ra đời. Một tẹo băn khoăn là cơ sự từ đâu mà có, nhưng cũng chỉ thoảng qua tí thôi! Tài thế!!! (Ý mình nói người tài ở đây là nhà văn Nguyễn Công Hoan ấy!)

Chúng ta bấy lâu nay đang xem tranh "giả" của Van Gogh?

HG: Nhắc đến Van Gogh, mình lại nhớ đến một đoạn trong một bài viết, tác giả Nguyễn Đình Đăng từng trích dẫn: “Thế giới luôn sẵn sàng mở rộng vòng tay để đón nhận tài năng, nhưng, rất nhiều khi, thế giới không biết phải làm gì với thiên tài” (The world is always ready to receive talent with open arms. Very often it does not know what to do with genius) (Nhà văn Jonathan Swift (1667 – 1745), tác giả “Gulliver du ký”). 

 (Sưu tầm)

"Đêm đầy sao" (Starry Night)

Bầu trời trong "Đêm đầy sao" vốn không phải màu xanh sẫm này? Những bông hoa hướng dương lộng lẫy đang dần "héo úa" thành màu nâu bùn? Đằng sau những kiệt tác trị giá hàng trăm triệu USD của Vincent van Gogh là một cuộc khủng hoảng hóa học âm thầm, khiến chúng ta có thể đang chiêm ngưỡng những phiên bản hoàn toàn khác so với những gì danh họa đã vẽ.

Lẵng quả thông

HG: Có những giá trị không cần cố tạo ra. Nó luôn hiện hữu, thậm chí chờ đón mình, chỉ là mình có nhận thấy  hay không. Nhận ra bất cứ lúc nào cũng không là  muộn. 

   Không hiểu sao mình thường cảm thấy dường như luôn được những ai đó từ không gian sâu thẳm và bao la kia âm thầm dõi theo mình, yêu thương, độ lượng, chỉ lối, nâng đỡ, bảo vệ. Một cảm giác dịu dàng và vô cùng trìu mến. Con vô cùng cảm ơn Người!

   Trở lại thăm những áng văn đẹp đẽ. Những ngày cuối cùng của năm đang lướt đi chẳng cất lời giã biệt, không vội vàng nhưng cũng không làm sao níu kéo lại được. Hãy cho phép mình sống chậm hơn bất cứ lúc nào, hãy tìm đến những thứ ấm áp, để "mùa đông về trên má/ nhưng hè nằm trong tim".       

                                           

Nghe nhạc Bach

HG: Rảnh một chút, như một quãng lặng, xem phim "Sự im lặng của biển" (The Silence of the Sea). Nhạc của Bach từ đó lại cứ thổn thức trong tâm trí. Mình nghĩ miên man theo lời thoại của nhân vật trong phim, rằng: âm nhạc quả  là một trong nhiều niềm tự hào lớn lao và hết sức chính đáng của người Đức. Trớ trêu là trên thế gian này, đôi khi cái đúng vẫn dẫn người ta đến cái sai, và ngược lại.

-----------------------

Cảnh báo về sự tràn lan AI và những cái bẫy

 Trần Huỳnh Duy Thức

HG: Những người có tri thức, đầy trí tuệ và có lương tri như thế này thì lại không ở vị trí dẫn đường. Vì thế mà cả xã hội đang lên đồng thật sự, khắp nơi còn dấy lên phong trào "phát triển năng lực số cho học sinh  phổ thông", yêu cầu GV đi dự các chương trình tập huấn để từng bộ môn thêm các hoạt động phục vụ mục tiêu này vào giờ dạy của mình. Họ có hiểu hết việc họ đang làm không?! Thậm chí không chỉ cho rằng họ không biết DẠY HỌC là gì, HG còn đồ rằng họ cũng không biết HỌC là gì nốt. 

Tôi vẫn nhớ như in cái ngày đầu những năm cuối 1990s, khi nghe thấy âm thanh “rè rè” đặc trưng của chiếc modem đang kết nối Internet. Âm thanh ấy với thế hệ chúng tôi là biểu tượng của hy vọng và nỗ lực. Để tìm được một mẩu thông tin, chúng tôi phải học cách gõ những dòng lệnh, phải kiên nhẫn chờ đợi, phải tự tay lật qua hàng chục trang “rác” để tìm được một “viên ngọc” tri thức. Quá trình đó tuy mệt, nhưng rèn cho chúng tôi lòng kiên nhẫn, óc phân định và thói quen tự học. Tri thức khi được chắt lọc từ gian khó thì sẽ thấm sâu vào máu.

Hoa sữa

Thơ                                     

Nguyễn Phan Hách

HG: Hà Nội đang những ngày thu muộn, đẹp và se buồn. Nhớ một người bạn thời tuổi 15 vừa rời đi mãi mãi...  

Hamlet - tấn bi kịch đầu tay của Shakespeare

 HG: Vì một lí do rất chi là ... "giời ơi", mình mở lại kịch bản Hamlet, nhân thể tìm đọc những ý kiến trên các trang mạng xung quanh tác phẩm.

   Có lẽ dưới đây là một bài giới thiệu sách. Nguồn: https://spiderum.com/bai-dang/Hamlet-tan-bi-kich-dau-tay-cua-Shakespeare-zbo

   Mình bỏ ý định dẫn một đường link đọc, vì các sách tìm thấy toàn là kiểu đã viết lại thành truyện vừa,  không phải dạng kịch bản sân khấu như cuốn mình có.

"Mưa đỏ" và tám mốt ngày đêm

HG: Mình xem phim "Mưa Đỏ" rồi, sau đó đọc qua truyện cốt để xem đoạn này hay đoạn nọ là từ tác phẩm hay do đạo diễn là nhiều. Mình đọc nhảy cóc trong độ nửa giờ vì văn chương quá chán, nó chỉ là một kịch bản để tuyên truyền "chính nghĩa cách mạng" thì đúng hơn là một tiểu thuyết, nếu xét không phải chỉ ở tiêu chí độ dài ngắn của truyện... 

Ngoài đời cứ 100 người quen chắc số mình chia sẻ được về những vấn đề này không đếm trên một bàn tay... Nếu bằng lòng với việc bộ phim giúp nhiều đối tượng dân chúng có cảm xúc tầm điểm 8, 9 và tầm hiểu biết lịch sử thăng hạng từ số 0 lên số  5 thì cũng được (có hơn không). Nhưng nếu phải trừ điểm đi vì bộ phim cung cấp những hiểu biết sai lầm mà rất khó lại có dịp để bù đắp cho quảng đại quần chúng, thì còn được mấy điểm??? 

Bài dưới đây là góc độ của người cựu binh trên chiến trường, chưa bàn đến hội đàm Paris.

 Trịnh Hoà Bình - Cựu chiến binh Quảng Trị

(Đăng trên Tạp chí Một thế giới 6/9/2025) 

Từ những ngày đầu tiên của 81 ngày đêm bảo vệ thị xã Quảng Trị cho đến khoảng 10.9.1972, các trận đánh ác liệt giằng co chỉ diễn ra ở các làng xã xung quanh ấy, chưa bao giờ trong lòng thành cổ!

Toàn cảnh vụ khủng bố ngày 11-9-2001 làm thay đổi nước Mỹ

 Báo Tuổi Trẻ

Nghĩa vụ đối với tổ quốc

                                                                              Azit Nexin

Nhà thơ Xuân Quỳnh và  nhà văn Azit Nexin - Ảnh: tienphong.vn
Cuộc gặp gỡ các nhà văn Á Phi ở Việt Nam, tháng 10-1982

Hồi ức tháng Tám của GS Nguyễn Khắc Mai

Nhà nghiên cứu văn hóa, GS Nguyễn Khắc Mai

 Nghĩ về cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945

          Bấy giờ tôi còn nhỏ, chỉ là cậu nhóc 12 tuổi ở Huế. Tôi được Chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức ân khoa cho phép học sinh lớp Nhì nhị được thi lấy bằng Tiểu học, rồi tôi thi đỗ vào trường Trung học Khải Định. Đó chỉ là niềm vui nhỏ nhoi trong số phận một cá nhân. Còn một cuộc đảo lộn lớn lao, làm thay đổi số phận cả một dân tộc cũng đã đang xảy ra.

Bí quyết làm giàu

 HG: Nhớ  ra cái truyện này, nhân thời điểm xã hội có một số chuyện.