Hoàng tử bé - chương X, XI

Antoine de Saint Exupéry

 HG: Chương trình TV vào cùng một giờ, cứ hễ mở là suốt gần cả giờ đồng hồ phải xem một ông vua quyền uy đặt cả xứ sở dưới chân, đồng thời gặp một ông hợm hĩnh - hai trong một. Ông vua thì cũng già nua chuyên quyền độc đoán, nhưng không đủ thông thái, thậm chí không "biết mình biết ta" bằng ông vua trên hành tinh đầu tiên mà Hoàng tử bé  gặp - duy trì "quyền lực" với cả vũ trụ bằng cách ban ra những mệnh lệnh hợp lý với một phương châm rất "tỉnh thức" là  "ra lệnh cho ngưòi ta làm cái việc mà người ta có thể thực hiện được, khi các điều kiện đã hội đủ"; khác một điểm nữa, ông vua trên TV này được nhiều thần dân tung hô (dù tự nguyện hay bị bắt buộc phải tung hô, cũng gọi là tung hô cả - nhiều vô kể). Nhưng còn con người hợm hĩnh trong ông ấy thì cũng hợm hĩnh đến nửa đáng ghét, nửa đáng thương hại như thế, dường như không có giới hạn nào, có lẽ cũng tại bởi được nhiều người - hâm mộ (hoặc vì sợ hãi mà bày tỏ sự hâm mộ) ông ta. Nếu không thì những hình ảnh với các câu chuyện đơn điệu, phi lý, sáo rỗng và tẻ nhạt đến thế sao có thể chiếm sóng nhiều như vậy?!

Âu có lẽ ra như này cũng là do số phận, nghiệp quả của một vương quốc...

Ngán ghê! Chuyển kênh có giống như bỏ ra đi không nhỉ, như Hoàng tử bé vậy? 

X

Cậu thấy mình đã tới vùng cửa các tiểu hành tinh 325, 326, 327, 328, 329 và 330. Vì thế cậu bắt đầu viếng thăm những nơi này để tìm kiếm một công việc cũng như để mở mang đầu óc.

Tiểu hành tinh đầu tiên do một ông vua cư ngụ. Vận đồ lông chồn màu đỏ tía, ông vua ngồi trên một cái ngai hết sức giản dị mà vẫn oai vệ.

"Ồ! Kia là một thần dân!", ông vua kêu lên khi nhìn thấy hoàng tử bé. Và hoàng tử bé tự hỏi mình:

"Làm sao ông ấy có thể nhận ra mình được trong khi trước đây ông ấy chưa từng gặp mình?"

Cậu không biết rằng, đối với các ông vua, thế giới rất đỗi đơn giản. Mọi người ai cũng là thần dân.

"Nhà ngươi hãy lại gần đây để trẫm nhìn cho rõ hơn", ông vua nói, tự hào ghê gớm bởi rốt cuộc đã là vua của một ai đấy.

Hoàng tử bé đưa mắt tìm một chỗ để ngồi, nhưng cả hành tinh đã bị cái áo lông chồn lộng lẫy phủ kín mất. Vì thế cậu đành đứng nguyên, và, vì cậu đã rất mệt, cậu ngáp.

"Ngáp trước mặt một bậc quân vương là trái lễ vua tôi, ông vua nói. Trẫm cấm ngươi làm điều đó.

- Tôi không dừng được, hoàng tử bé lúng túng trả lời. Tôi vừa đi một chặng đường dài và tôi chẳng được ngủ...

- Vậy thì, ông vua bảo cậu, trẫm hạ lệnh cho ngươi ngáp. Bao nhiêu năm rồi trẫm không nhìn thấy ai ngáp. Đối với trẫm ngáp là một sự lạ rất đáng tò mò. Nào! ngáp nữa đi. Đây là lệnh trẫm.

- Vậy lại khiến tôi thấy chột dạ... tôi không ngáp được nữa..., hoàng tử bé nói, mặt mũi đỏ dừ.

- Chà! Chà! ông vua đáp lời. Vậy thì trẫm... trẫm hạ lệnh cho ngươi khi thì ngáp khi thì..."

Ông ta hơi lắp bắp và có vẻ phật ý.

Bởi lẽ ông vua căn bản chỉ cốt ở việc quyền uy của mình được tôn trọng. Ông ta không tha thứ cho sự trái lệnh. Đó là một vị quân vương độc đoán. Nhưng bởi ông ta rất tốt bụng nên ông ta chỉ ban ra những mệnh lệnh hợp lý.

"Nếu trẫm hạ lệnh, ông ta nói hùng hồn, nếu như trẫm hạ lệnh cho một vị tướng biến thành một con chim biển, và nếu vị tướng kia bất tuân thượng lệnh, thì đấy không phải là lỗi của vị tướng. Đây là lỗi của trẫm."

"Tôi ngồi được không ạ? hoàng tử bé rụt rè hỏi.

- Trẫm hạ lệnh cho ngươi ngồi", ông vua đáp lời cậu, đoạn oai vệ kéo một vạt áo bào lông chồn lại.

Nhưng hoàng tử bé rất ngạc nhiên. Hành tinh này quá nhỏ. Ông vua có thể trị vì cái gì mới được?

"Tâu bệ hạ, cậu nói với ông ta... tôi xin lỗi được hỏi ngài...

- Trẫm hạ lệnh cho ngươi hỏi, ông vua vội vã nói.

- Tâu bệ hạ... ngài trị vì cái gì ạ?

- Tất cả, ông vua đáp, với một vẻ hồn nhiên tuyệt diệu.

- Tất cả ư?"

Ông vua phác một cử chỉ kín đáo, diễn tả hành tinh của mình, những hành tinh khác cùng các vì sao.

"Tất cả những thứ ấy? hoàng tử bé hỏi.

- Tất cả những thứ ấy...", ông vua đáp.

Bởi lẽ ông ta không chỉ là một quân vương độc đoán, mà còn là một quân vương phổ quát.

"Thế các vì sao có tuân lệnh ngài không?

- Đương nhiên, ông vua nói với cậu. Bọn chúng tuân lệnh ngay ấy chứ. Trẫm không dung thứ cho thói vô kỷ luật."

Một uy quyền như thế khiến hoàng tử bé choáng ngợp. Nếu chính cậu có được cái quyền ấy, cậu hẳn có thể ngắm không phải là bốn mươi bốn, mà là bảy mươi hai, hoặc thậm chí một trăm, hoặc kể cả là hai trăm lần cảnh mặt trời lặn trong cùng một ngày, mà không bao giờ phải dịch ghế đi đâu hết! Và bởi cậu cảm thấy hơi buồn vì nhớ tới hành tinh nhỏ bé bị bỏ lại của mình, cậu mạnh dạn xin ông vua một ân huệ:

"Tôi muốn ngắm một cảnh mặt trời lặn... Xin bệ hạ hãy làm ơn... Hãy ra lệnh cho mặt trời lặn...

- Nếu trẫm hạ lệnh cho một vị tướng bay từ đóa hoa này sang đóa khác như một con bướm, hoặc viết một vở kịch, hoặc biến thành chim biển, và nếu vị tướng không thi hành mệnh lệnh ban ra, thì ai là người sai lầm, ông ta hay là trẫm?

- Chính là ngài, hoàng tử bé nói một cách quả quyết.

- Đúng vậy. Cần phải yêu cầu người ta làm cái điều mà người ta có thể thực hiện được, ông vua nói tiếp. Quyền lực trước tiên dựa vào lẽ phải. Nếu ngươi hạ lệnh cho thần dân của ngươi ra biển trẫm mình, thì họ sẽ làm cách mạng. Trẫm có quyền đòi hỏi phải tuân lệnh là bởi vì các mệnh lệnh trẫm ban ra đều hợp lý.

- Thế cảnh mặt trời lặn của tôi thì sao? hoàng tử bé nhắc lại, cậu vốn là người một khi đã đặt câu hỏi thì chưa bao giờ quên.

- Cảnh mặt trời lặn của ngươi, ngươi sẽ được xem thôi. Trẫm sẽ hạ lệnh. Nhưng, theo thuật trị nước của trẫm, trẫm sẽ đợi cho đến khi các điều kiện được hội đủ.

- Đó là khi nào vậy? hoàng tử bé dò hỏi.

- Hừm! Hừm! ông vua trả lời cậu, và ông ta bắt đầu tra một cuốn lịch đại, hừm! hừm! đó sẽ là, vào... vào... đó sẽ là vào chiều tối nay lúc bảy giờ bốn mươi! Và ngươi sẽ thấy lệnh của trẫm được cung kính tuân theo ra sao."

Hoàng tử bé ngáp. Cậu tiếc cảnh mặt trời lặn bất thành của mình. Thế rồi cậu cảm thấy hơi chán chường.

"Ở đây tôi chẳng có việc gì làm, cậu bảo ông vua. Tôi sẽ lại đi vậy!

- Đừng đi, ông vua rất tự hào vì có một thần dân bèn đáp lời. Đừng đi, trẫm sẽ phong cho khanh làm thượng thư!

- Thượng thư bộ gì?

- Bộ... bộ hình.

- Nhưng làm gì có ai để phán xử!

- Ai mà biết được, ông vua nói với cậu. Trẫm vẫn còn chưa đi hết một vòng vương quốc của trẫm. Trẫm già quá rồi, trẫm cũng chẳng có đủ chỗ để chứa một cỗ xa giá, còn đi bộ thì trẫm quá nhọc.

- Ồ! Nhưng mà tôi đã quan sát rồi, hoàng tử bé nói sau khi cúi người dòm sang phía bên kia hành tinh một lần nữa. Ở phía đằng kia cũng không có ai cả...

- Thế thì khanh cứ phán xử chính bản thân ấy, ông vua đáp lời. Đấy là việc khó nhất. Phán xử chính bản thân mình bao giờ cũng khó hơn nhiều so với phán xử người khác. Nếu khanh phán xử chính bản thân khanh thành công, thì chứng tỏ khanh là một bậc hiền giả.

- Tôi ấy à, hoàng tử bé nói, tôi có thể tự phán xử bản thân ở bất cứ đâu. Tôi chẳng cần phải ở lại đây.

- Hừm! hừm! ông vua nói, trẫm tin chắc rằng ở đâu đó trên hành tinh của trẫm có một con chuột già. Trẫm nghe thấy tiếng nó vào ban đêm. Khanh có thể phán xử con chuột già đó. Thỉnh thoảng khanh kết án tử hình nó. Như thế thì đời nó sẽ phụ thuộc vào hình pháp của khanh. Nhưng sau đó khanh hãy ân xá nó để mà để dành. Cả nước chỉ có mỗi một mống ấy thôi.

- Tôi ấy à, hoàng tử bé trả lời, tôi chẳng muốn kết án tử hình, và tôi chắc là tôi phải đi rồi.

- Không được," ông vua nói.

Nhưng hoàng tử bé, giờ đây đã nai nịt gọn gàng để ra đi, không muốn làm vị quân vương già phải buồn phiền:

"Nếu Hoàng thượng muốn lệnh của mình được nhất nhất tuân theo. Người có thể ban cho thần một mệnh lệnh hợp lý. Ví dụ như Người có thể ra lệnh cho thần chưa đầy một phút nữa phải ra đi. Vì thần thấy các điều kiện đã hội đủ..."

Ông vua chẳng đáp lại một lời, hoàng tử bé thoạt đầu ngần ngại, rồi cậu thở dài, và khởi hành.

"Trẫm phong khanh làm sứ giả của trẫm", ông vua bèn vội vàng kêu lên.

Ông ta lại toát ra một vẻ oai phong lẫm liệt.

"Những người lớn quá đỗi là lạ lùng," hoàng tử bé thầm nhủ trong lòng, đồng thời vẫn mải mốt lên đường.

XI

Hành tinh thứ hai có một ông hợm hĩnh cư trú. "Ôi! Ôi! Một kẻ hâm mộ kia rồi!" ông hợm hĩnh kêu lên từ xa ngay khi nhìn thấy hoàng tử bé. Bởi lẽ, đối với những kẻ hợm hĩnh, mọi người khác đều là người hâm mộ.

"Xin chào, hoàng tử bé nói. Ông có một cái mũ thật kỳ khôi.

- Đó là để chào, ông hợm hĩnh trả lời cậu. Đó là để chào khi có người hoan hô ta. Đáng tiếc là chưa bao giờ có ai đi qua đây.

- Vậy sao? hoàng tử bé hỏi lại mà chẳng hiểu gì.

- Cậu vỗ hai tay vào nhau đi, " ông hợm hĩnh bèn khuyên. Hoàng tử bé vỗ tay này vào tay kia. Ông hợm hĩnh liền huơ cái mũ của ông ta lên chào một cách khiêm nhường.

"Trò này vui hơn là chuyến thăm ông vua", hoàng tử bé thầm nhủ trong lòng. Và cậu lại bắt đầu vỗ tay này vào tay kia. Ông hợm hĩnh lại bắt vừa chào vừa huơ mũ lên.

Sau năm phút thực hành hoàng tử bé cảm thấy mệt vì sự nhàm chán của trò này:

"Thế muốn cho mũ rơi xuống, cậu hỏi, thì phải làm gì đây?"

Nhưng ông hợm hĩnh đâu có nghe cậu nói. Nhưng người hợm hĩnh chẳng bao giờ nghe gì khác ngoài lời khen.

"Có phải cậu hâm mộ ta lắm hả? ông ta hỏi hoàng tử bé.

- 'Hâm mộ' nghĩa là gì vậy?

- 'Hâm mộ' nghĩa là công nhận ta chính là người xinh trai nhất, mặc đồ đẹp nhất, giàu có nhất và thông minh nhất trên hành tinh này.

- Nhưng có mỗi mình ông trên hành tinh này mà!

- Hãy làm ta vừa lòng. Dẫu sao cứ hâm mộ ta đi!

- Tôi hâm mộ ông, hoàng tử bé vừa nói vừa hơi nhún vai, nhưng việc đó có gì mà khiến ông thích thú thế?

Rồi hoàng tử bé bỏ đi.

"Những người lớn đúng là buồn cười thật", cậu cứ tự nhủ đơn giản như vậy trong cuộc hành trình.

TRÁC PHONG dịch