HG: Trong thời điểm đầy ắp sự kiện xáo động đời sống văn hoá văn nghệ, mình đăng bài này để đánh dấu lại, và gửi gắm tấm lòng mong muốn rằng những sai lầm lớn loại đó không lặp đi lặp lại. Khẳng định "sai lầm lớn" là chính xác, bởi vì người ta đã sửa sai rồi,"sửa" gián tiếp bằng cách phục hồi chế độ tiền lương hoặc truy tặng những giải thưởng cao quý cho các "đối tượng".
Bài trên FB Thái Hạo, HG đã xin phép chủ nhân và được phép mang về "nhà". HG chọn một đề tài đồ sộ nén trong một bài viết ngắn mà ở đó, tác giả chỉ tóm tắt các sự kiện với các mốc thời gian.
Ôi, thương giọt đàn bầu ...
Lại nhớ lại, đúng 70 năm trước…
I. Nguồn chính thống / thuộc các cơ quan xuất bản, tổ chức chính thức trong nước
1. Lại Nguyên Ân, “Phan Khôi tham gia kháng chiến, hoạt động văn nghệ”
- Cơ quan đăng tải: Hội Nhà văn Việt Nam – Văn Việt/Văn nghệ.
- Tác giả: Lại Nguyên Ân.
- Nội dung dùng để đối chiếu:
- Giai phẩm mùa xuân 1956;
- Nhà xuất bản Minh Đức;
- việc tập sách bị cấm/thu hồi;
- Hội Văn nghệ Việt Nam tổ chức phê phán;
- các ấn phẩm tiếp theo của Minh Đức;
- diễn biến liên quan đến Nhân văn – Giai phẩm.
- Đây là nguồn quan trọng nhất trong lần rà soát cuối.
Đọc bài “Phan Khôi tham gia kháng chiến, hoạt động văn nghệ”
2. “Trần Đức Thảo – Một triết gia thông thái, một nhân cách cao đẹp”
- Cơ quan đăng tải: Hội Nhà văn Việt Nam.
- Nội dung dùng để đối chiếu:
- Trần Đức Thảo và phong trào Nhân văn – Giai phẩm;
- bài Nỗ lực phát triển tự do dân chủ trên Nhân văn số 3;
- các vấn đề tự do cá nhân, quan liêu, bè phái, giáo điều, sùng bái cá nhân;
- việc các giáo sư Trần Đức Thảo, Trương Tửu có bài viết liên quan đến phong trào.
- Đây là nguồn rất hữu ích để kiểm chứng nội dung tư tưởng, chứ không chỉ các mốc sự kiện.
Đọc bài về Trần Đức Thảo trên Hội Nhà văn Việt Nam
3. “Đi tìm ẩn ngữ thơ Hoàng Cầm”
- Cơ quan đăng tải: Hội Nhà văn Việt Nam.
- Nội dung dùng để đối chiếu:
- Hoàng Cầm sau vụ Nhân văn – Giai phẩm;
- sự “gián cách khỏi đời sống xã hội”;
- Về Kinh Bắc được viết vào cuối năm 1959 – đầu năm 1960;
- chi tiết ông được phép mở quán rượu tại gia để kiếm sống vào những năm 70.
- Đây là một trong những nguồn đáng chú ý nhất đối với vấn đề hậu quả kéo dài sau 1958.
Đọc bài “Đi tìm ẩn ngữ thơ Hoàng Cầm”
4. “Hình tượng người mẹ trong thơ Hoàng Cầm”
- Cơ quan đăng tải: Hội Nhà văn Việt Nam.
- Nội dung dùng để đối chiếu: thời điểm Hoàng Cầm viết Về Kinh Bắc — 1959–1960.
Đọc bài “Hình tượng người mẹ trong thơ Hoàng Cầm”
5. “Hoàng Cầm – ‘một thi sĩ toàn phần’”
- Cơ quan đăng tải: Hội Nhà văn Việt Nam.
- Nội dung dùng để đối chiếu:
- các ấn phẩm về Hoàng Cầm;
- việc NXB Hội Nhà văn xuất bản Hoàng Cầm – Về Kinh Bắc;
- các tư liệu và dị bản về tác phẩm.
- Nguồn này hữu ích hơn cho bối cảnh xuất bản và tư liệu về Hoàng Cầm.
Đọc bài “Hoàng Cầm – một thi sĩ toàn phần”
6. “Hội Nhà văn Việt Nam: Sự thành lập và hai năm tồn tại đầu tiên (1957–1958)”
- Cơ quan đăng tải: Nhà xuất bản Hội Nhà văn.
- Nội dung dùng để đối chiếu:
- các lớp học tập/chỉnh huấn;
- việc lập danh mục những người liên quan đến Nhân văn – Giai phẩm;
- các hình thức kỷ luật trong các hội;
- việc Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Đào Duy Anh, Trương Tửu bị miễn nhiệm/thôi giảng dạy;
- vụ bắt Nguyễn Hữu Đang, Thụy An, Trần Thiếu Bảo năm 1958 và vụ án sau đó.
- Đây là một nguồn rất đáng chú ý vì nó trực tiếp thuộc NXB Hội Nhà văn, và nội dung có chú thích dẫn nguồn.
Đọc bài “Hội Nhà văn Việt Nam: Sự thành lập và hai năm tồn tại đầu tiên (1957–1958)”
7. Báo Điện tử Chính phủ – “5 tác giả đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh, 154 tác giả đạt Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật”
- Cơ quan: Website Chính phủ.
- Ngày: 13/2/2007.
- Nội dung dùng để đối chiếu: Phùng Quán, Hoàng Cầm, Trần Dần và Lê Đạt được Chủ tịch nước quyết định tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Thông tin Giải thưởng Nhà nước năm 2007
II. Các ấn phẩm gốc/ấn phẩm lịch sử được nguồn chính thống trong nước dẫn lại
8. Giai phẩm mùa xuân 1956
- Nhà xuất bản: Minh Đức.
- Năm: 1956.
- Nội dung liên quan: bài Nhất định thắng của Trần Dần và các tác phẩm của nhiều văn nghệ sĩ.
- Tình trạng: theo bài của Lại Nguyên Ân trên Hội Nhà văn Việt Nam, tập sách bị cấm ngay sau khi phát hành và Hội Văn nghệ Việt Nam tổ chức phê phán.
Đây là một trường hợp khá đặc biệt: ấn phẩm gốc không phải do một cơ quan nhà nước xuất bản, nhưng hiện nay được một nguồn thuộc Hội Nhà văn Việt Nam nghiên cứu và dẫn lại.
Hội nhà văn VN: Phan Khôi tham gia kháng chiến, hoạt động văn nghệ
9. Các tập Giai phẩm mùa thu 1956, Giai phẩm mùa đông 1956, Sách Tết 1957...
- Nhà xuất bản: Minh Đức.
- Nội dung: các ấn phẩm liên quan đến nhóm tác giả và diễn biến Nhân văn – Giai phẩm.
- Nguồn đối chiếu: bài của Lại Nguyên Ân trên Hội Nhà văn Việt Nam liệt kê cụ thể các ấn phẩm và tác giả tham gia.
Hội nhà văn VN: Phan Khôi tham gia kháng chiến, hoạt động văn nghệ
10. Nhân văn – các số báo năm 1956
Các nguồn AI tham chiếu ghi nhận những bài viết của Trần Đức Thảo, trong đó có bài: “Nỗ lực phát triển tự do dân chủ”, đăng trên Nhân văn số 3, ngày 15/10/1956. Bài này được nguồn Hội Nhà văn Việt Nam dẫn lại khi viết về Trần Đức Thảo.
Hội nhà văn VN: Triết gia Trần Đức Thảo: Đạo đức người trí thức
11. Phùng Quán, Ba phút sự thật
- Tác giả: Phùng Quán.
- Thể loại: hồi ký/tùy bút.
- Nhà xuất bản: NXB Văn Nghệ.
- Nội dung hồi ký được lưu hành rộng rãi với cách mô tả cuộc đời ông sau Nhân văn – Giai phẩm là “tai ương đau khổ suốt 30 năm trời”, cùng các chi tiết về lao động cải tạo, không có nhà ở ổn định, tác phẩm không được in, phải sống bằng nhiều cách khác nhau.
Đọc tác phẩm hồi ký "Ba phút sự thật"
-------------------------------------------------------
PS: “... phải sống 30 năm trong cảnh bị treo bút, cô lập, nghèo đói và luôn bị theo dõi.” ở đây có thể được hiểu là một cách khái quát về những hệ lụy kéo dài từ sau các đợt xử lý Nhân văn – Giai phẩm cuối những năm 1950 cho đến thời kỳ Đổi mới. Mức độ và hình thức ảnh hưởng đối với từng văn nghệ sĩ, trí thức không hoàn toàn giống nhau; con số này cũng có thể bắt nguồn từ cách các nhân vật trong cuộc hồi ức về những năm tháng sau Nhân văn – Giai phẩm.
Ngoài danh mục trên, AI còn cung cấp thêm những tài liệu, ấn phẩm xuất bản ở nước ngoài nữa, nhưng HG nghĩ như vậy đủ rồi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét